Levensloop

De heilige Hieronymus, één van de vier kerkvaderen van het westen, werd ook wel Hieronymus van Stridon genoemd en leefde aan het eind van de 5e eeuw en begin van de 6e eeuw. 
Hij was om meer dan één reden een interessant persoon. Hij stamde van rijke Romeinse ouders, die zich tot het christendom hadden bekeerd. Sint Hieronymus, dat letterlijk uit het Grieks vertaald "met een heilige naam" betekent, wordt regelmatig afgebeeld in de kunstgeschiedenis. Je kunt hem meestal herkennen aan één van zijn symbolen, waaronder de meest opvallende: de leeuw aan zijn zijde. Volgens de overlevering zou Hieronymus tijdens zijn leven in het klooster een leeuw zijn tegenkomen, die strompelde en brulde van de pijn. Deze leeuw bleek een flinke doorn in zijn poot te hebben en Hieronymus heeft deze in al zijn goedheid verwijderd, waarna de leeuw uit dankbaarheid de heilige voor altijd trouw bleef en toetrad tot de kloostergemeenschap.
Het boegbeeld van Hieronymus Vertalingen is dus niet voor niets deze leeuw, als het symbool van betrokkenheid en trouw.

 
Hieronymus in der Wüste" (Hieronymus in de woestijn), Giovanni Bellini (1430-1516)

Hieronymus heeft verschillende reizen tijdens zijn leven gemaakt door het hele Romeinse rijk en studeerde onder andere in Rome, Jeruzalem, Constantinopel en verbleef zelfs een tijdje in het Duitse Trier, dat in die tijd een belangrijke Romeinse stad was. Op een gegeven moment werd hij gegrepen door het ascetische leven en trok zich in de tweede helft van zijn leven terug in de woestijn nabij Bethlehem. In eerste instantie leefde hij daar als eenzame kluizenaar, echter later sloten mannen en vrouwen zich bij hem aan en ontstonden er een aantal kloosters.   

Tijdens zijn leven raakte Hieronymus verwikkeld in verschillende conflicten: met bisschop Johannes van Jeruzalem, met zijn jeugdvriend Rufinus, met Jovinianus (393), Vigilantius (404) en Pelagius (na 415). Hij was een lastig en prikkelbaar mens, die vaak hard en scherp in zijn polemiek kon zijn, maar daar tegenover staat dat hij eerlijk was in zijn energieke vrijmoedigheid tegen wantoestanden en in zijn streven naar ascetische idealen. Onder de zogenaamde kerkvaders was hij, als filoloog en veelweter, zeker de meest geleerde. Zijn wetenschappelijk werk is van grote waarde omdat hij de kennis van de Grieken en joden doorgaf aan het christelijke westen. In tegenstelling tot zijn tijdgenoot Augustinus was hij echter zeker geen speculatief theoloog.

Zijn werk

Met zijn grote kennis van het Grieks, Hebreeuws en Latijn was Hieronymus een echte polyglot. In 382 begon Hieronymus in Rome nog aan een verbetering van de oud-Latijnse evangelietekst met behulp van goede Griekse handschriften, maar hij respecteerde de bestaande tekst zo goed mogelijk. In Bethlehem begon hij met een veel ingrijpender herziening van de hele tekst van het Oude Testament, in opdracht van Paus Damasus I, waarbij hij vooral rekening hield met de Hebreeuwse grondtekst, en niet alleen met de Griekse versie van de Septuagint, die naar zijn oordeel niet geïnspireerd was. Hij vertaalde dan ook minder woordelijk en in stilistisch opzicht verzorgder dan de oudere Latijnse vertalers. Ook daarin dient hij na vele eeuwen dus als voorbeeld en inspiratiebron voor de vertaalwereld. 
Deze gigantische onderneming voltooide hij in 404, bijna zestig jaar na zijn geboorte. Aanvankelijk ondervond zijn werk dan ook veel kritiek, waaronder van Augustinus, die zich laatdunkend uitliet over de betekenis die Hieronymus aan de Hebreeuwse tekst toekende. De door Hieronymus bewerkte tekst, later de Editio Vulgata genoemd, werd echter al spoedig algemeen aanvaard door de Kerk. Sinds de Karolingische renaissance heeft hij de vroegere vertalingen geheel verdrongen, al werden er nog tot in de 13e eeuw sporadisch teksten gekopieerd volgens de oudere traditie.

 
Proloog van het Evangelie van Johannes, Clementina Vulgats, editie 1922

Vertalingen van Hieronymus maakten een groot deel van de Griekse literatuur toegankelijk voor het westelijke deel van het Romeinse rijk. Bovendien vertaalde hij preken van Origenes en schreef hij verschillende brieven en commentaren bij bijbelboeken. Hij stond bekend als de grootste geleerde van de christelijke oudheid. Het mag geen wonder heten dat Hieronymus de schutspatroon werd van vertalers, leraren, universiteiten en wetenschappelijke verenigingen.
En de naam Hieronymus Vertalingen dragen wij dan ook met trots.

 
Sint Hieronymus (1605), Caravaggio, Galleria Borghese, Rome